The Queen’s Gambit – Ένα μοντέρνο εγχειρίδιο Διεύθυνσης Φωτογραφίας

Με την κινηματογραφική βιομηχανία στο καναβάτσο λόγω covid και τις πλατφόρμες streaming περιεχομένου να διαγκωνίζονται για την online πελατεία, οι μίνι σειρές – όπως το “The Queen’s Gambit” – είναι ένα είδος στο οποίο είναι προφανές πως επενδύονται πλέον πολύ σοβαρά budget. Η τεράστια επιτυχία της σειράς, που βασίζεται σε βιβλίο, αποτέλεσε και μια (σχετική) έκπληξη καθώς το θέμα της είναι κάπως εξειδικευμένο. Πρόκειται για την ιστορία μιας νεαρής ορφανής κοπέλας που αποδεικνύεται πως διαθέτει ένα τεράστιο και πηγαίο ταλέντο στο σκάκι. Δεν θέλω να κάνω spoiler εδώ για όσους δεν έχουν ακόμα δει την σειρά οπότε δεν θα αποκαλύψω κάτι άλλο. Αρκεί να πω ότι με δεδομένο πως το σκάκι δεν είναι ένα μαζικά δημοφιλές άθλημα, είναι εντυπωσιακό το πως μια ιστορία βασισμένη σε κάτι για το οποίο το κοινό δεν γνωρίζει πολλά, έγινε τόσο μεγάλο hit. Λίγο όμως η χαρισματική πρωταγωνίστρια (Anya-Taylor Joy), λίγο η πραγματικά καταπληκτική κινηματογράφηση, έδεσε το γλυκό, παρόλο που προσωπικά δεν βρήκα ούτε το σενάριο, ούτε τη σκηνοθετική προσέγγιση συγκλονιστικά. Αυτό όμως είναι μεταξύ άλλων και το θέμα αυτού το post.

Νομίζω πως διανύουμε μια εποχή στην τηλεοπτική – κινηματογραφική παραγωγή που το στυλιζάρισμα και η φωτογραφία έχουν πάρει τα ηνία έναντι του σεναρίου και της σκηνοθεσίας. Είναι πιο σημαντικό από ότι φαίνεται για τους παραγωγούς να φτιάξουν περιεχόμενο που να έχει ένα συγκεκριμένο στυλ, να δείχνει (και να είναι βέβαια) “ακριβό”, από το να δώσουν στο κοινό πραγματικά καλογραμμένα σενάρια και ευρηματικές σκηνοθετικές στιγμές. Αυτό αντικατοπτρίζεται στα όλο και πιο πλούσια και απαιτητικά στησίματα, στις όλο και πιο ακραία δύσκολες λήψεις, στα απίστευτα location, στην απόλυτη προτεραιοποίηση της καλογυαλισμένης και σούπερ επιμελημένης εικόνας. Δεν είναι τυχαίο που βλέπουμε όλο και πιο άρτιες ανασυστάσεις εποχής, ένα είδος που κατά κύριο λόγο διαθέτει τα χαρακτηριστικά που προανέφερα. Και φυσικά δεν είναι όλοι Wes Anderson για να συνδυάζουν το μέχρι κεραίας στυλιζαρισμένο art direction με την σκηνοθετική ιδιοφυία.

Ως διευθυντής φωτογραφίας κι ο ίδιος, δεν λέω πως αυτή η τάση δεν ικανοποιεί τις δικές μου εμμονές ως ένα βαθμό. Η αλήθεια είναι πως βλέποντας την σειρά σχεδόν κάθε λίγα δευτερόλεπτα ήθελα να παγώσω την δράση και να μελετήσω κάποια σκηνή. Πρόκειται για πολύ υψηλού επιπέδου δουλειά που αξίζει να επικροτηθεί. Το πρόβλημά μου είναι πως “καβαλάει” την ιστορία. Καταλήγεις να χαζεύεις την κινηματογράφηση αδιαφορώντας συχνά για το σενάριο και την εξέλιξη, η οποία κατά τη γνώμη μου είναι ανεμική. Αυτό δεν είναι φταίξιμο του δ.φωτογραφίας, είναι ευθύνη του σκηνοθέτη. Αυτός θα έπρεπε να “υποτάξει” το φωτισμό και την κάμερα στο δικό του όραμα. Εδώ έχει γίνει μάλλον το ανάποδο.

Θα παραθέσω και μια παρατήρηση ενός φίλου σκηνοθέτη που με προβλημάτισε. Η παρατήρηση του ήταν πως η φωτογραφία ήταν ενίοτε τόσο σκοτεινή που στην – καλή αλλά κάπως παλιάς τεχνολογίας – τηλεόραση του δεν ξεχώριζε τίποτα. Να υπενθυμίσω πως ένας αντίστοιχος χαμός είχε γίνει πριν από 1-2 χρόνια και με το τελευταίο επεισόδιο του Game of Thrones. Εγώ παρακολουθώντας στην οθόνη του λάπτοπ μου (ένα τελευταίας γενιάς MacBook Pro) δεν είχα κανένα θέμα. Το συμπέρασμα; Είναι προφανές πως η υψηλή φωτεινότητα και οι σχεδόν HDR δυνατότητες των οθονών θεωρούνται πλέον δεδομένα από τους φωτογράφους και τους παραγωγούς και το περιεχόμενο σχεδιάζεται με αυτό στο μυαλό. Μπορεί να φαίνεται αντι-κινηματογραφικό αλλά η προτεραιότητα έχει ξεκάθαρα μετατεθεί στις μικρές φορητές συσκευές.

Παρόλα αυτά το The Queens’ Gambit , φωτογραφημένο από τον Steven Meizler, είναι μάθημα σε τουλάχιστον 5 τομείς, που αφορούν κάθε κινηματογραφιστή – δ. φωτογραφίας:

  • Πως να κρατάς τους πρωταγωνιστές σου στο ημίφως δημιουργώντας παράλληλα βάθος στην εικόνα δίνοντας έμφαση στο room tone του φόντου.
  • Πως να χρησιμοποιείς δημιουργικά το χρώμα για να δώσεις διάθεση και διάσταση στην εικόνα.
  • Πως “σχεδόν” να μην έχεις fill light!
  • Πως εσύ και ο art director να χρησιμοποιείτε φανταστικά τα practicals (τα φώτα δλδ που είναι ήδη εμφανή μέσα στην σκηνή – όπως διάφορα αμπαζούρ) για να υποστηρίξεις την ποιότητα και διεύθυνση του φωτισμού.
  • Πως να χρησιμοποιείς τον φακό, ευρυγώνιο και νόρμαλ – δεν είδαμε πολλά με τηλεφακό – αλλά και το φως για να τονίσεις την ψυχολογική κατάσταση της πρωταγωνίστριας ή κάποιου άλλου. Να σημειώσω εδώ πως είναι πολύ συχνή η χρήση των παραθύρων για να δικαιολογηθεί μια δέσμη στοχευμένου ή και διάχυτου φωτός και έτσι σχεδόν ποτέ στα shots με παράθυρο δεν βλέπεις το ίδιο το παράθυρο, εκτός κι αν υπάρχουν κουρτίνες!

Κράτησα ένα ζευγάρι κοντινά για το τέλος γιατί αναδεικνύουν την έξυπνη χρήση των φακών. Η Beth (η πρωταγωνίστρια) αγωνίζεται ενάντια σε ένα μεγάλο Ρώσο σκακιστή και τα πράγματα δεν πάνε καλά. Δείτε πως για το δικό του κοντικό επιλέγεται απόλυτα ευθεία λήψη με νόρμαλ φακό ενώ στο δικό της χρησιμποιείται λήψη με ελαφριά κλίση και πιο ευρυγώνιο φακό που παραμορφώνει ελαφρά το πρόσωπο και τονίζει την πίεση που αισθάνεται:

Να προσθέσω για όποιον ενδιαφέρεται πως η σειρά είναι τραβηγμένη εξ’ ολοκλήρου με RΕD (στα 8Κ με παραδοτέο 4Κ) και η αλήθεια είναι πως το πόσο εύπλαστο και πλούσιο σε δυναμικό εύρος είναι το Redcode RAW είναι εμφανές στο υλικό.

Αν δεν έχετε δει το The Queen’s Gambit το συστήνω απεπιφύλακτα για την οπτική του αρτιότητα. Η εξέλιξη του, η σκηνοθετική ματιά και ειδικά το – κατ’ εμέ κλισέ – φινάλε δεν το αφήνουν να καταταχθεί εκεί που θα μπορούσε ως συνολικό έργο αλλά σίγουρα αξίζει να το παρακολουθήσετε!

3 thoughts on “The Queen’s Gambit – Ένα μοντέρνο εγχειρίδιο Διεύθυνσης Φωτογραφίας

  1. Αγαπητέ Χρήστο χρόνια πολλά με υγεία. Θεωρώ προφανές ότι η επιτυχία της σειράς οφείλεται στη συνολική παρουσίαση και αυτό μόνο στην εξαιρετική συνεργασία των συντελεστών μπορεί να αποδοθεί. Αν σε κερδίζει η φωτογραφία τότε χάνεις την πλοκή. Πρέπει να υπάρχει μία ισορροπία και σίγουρα αυτό φωτογραφίζεται από την αποδοχή του κόσμου. Λέγεται ότι μετά το ξεκίνημα της σειράς αυξήθηκαν κατά πολύ οι πωλήσεις βιβλίων για το σκάκι. Κάτι που πιστεύω ότι όντως αξίζει να αποδοθεί στη σειρά η οποία όντως παρουσιάζει το παιχνίδι ελκυστικό.

    Συνεπώς το σενάριο πετυχαίνει τον σκοπό του. Είναι εκεί και συστήνει σε όσους αγνοούσαν τον θαυμαστό κόσμο της πρόβλεψης των κινήσεων μιας σκακιέρας. Ο χαρακτήρας της πρωταγωνίστριας αποδίδεται εξαιρετικά στις ηλικίες που παρουσιάζεται. Αναμφίβολα συντελούν σε αυτό και οι χαρακτήρες που την πλαισιώνουν. Μένει μόνο να αναγνωρίσουμε στον σκηνοθέτη την συμβολή σε αυτό.

    Λόγω επαγγελματικής διαστροφής κι εγώ παρακολούθησα με θαυμασμό τη φωτογραφική προοπτική και αναζητούσα σε κάθε πλάνο τις επιρροές. Ωστόσο η πλοκή με κράτησε εκεί (σημειώνω ότι γνωρίζω τους κανόνες του παιχνιδιού και το αγαπώ πολύ). Πιστεύω ότι ο φωτισμός αναπαράγει εξαιρετικά την εποχή που τοποθετείται η δράση. Αναζητώντας στο διαδίκτυο πραγματικές εικόνες της δεκαετίας ανακάλυψα αυτό (https://www.avgi.gr/athlitika/374998_o-siderenios-tigkran-odigei-tin-essd-se-mia-akoma-niki) και ήταν αρκετά αποκαλυπτικό για τις φωτιστικές συνθήκες των τουρνουά της εποχής.

    Ποιος όμως ο λόγος του σχολιασμού; Πού διαφωνούμε;

    Εκφράζω αντίθετη άποψη ως προς την κυριαρχία της φωτογραφίας. Θεωρώ ότι κρίνεις αυστηρά το σύνολο του έργου. Είμαι αντίθετος και σε ότι αφορά στον τίτλο της δημοσίευσης. Αυτός ο τρόπος φωτογράφισης είναι κλασικός και απέχει από το να θεωρηθεί μοντέρνος. Πιστεύω ότι στη δική μας τέχνη ο σκοπός είναι να αποδοθούν οι σκιές της πραγματικότητας. Ο φωτογράφος χρησιμοποιεί το φως για να δημιουργήσει σκιές. Αυτές οι σκιές μεγαλουργούν στην εν λόγω σειρά. Σημειώνω ότι ενώ οι πρωταγωνιστές (αντίπαλοι παίκτες) βρίσκονται στη σκιά, η σκακιέρα (κυρίως θέμα) είναι όμορφα φωτισμένη (όπως φυσικά και οι θεατές – περιβάλλον χώρος).

    Σε ότι αφορά στα σύγχρονα μέσα αναπαραγωγής και στις δυνατότητες αυτών, συμφωνώ ότι απελευθερώνουν τη δημιουργικότητα της χρωματικής απόδοσης αλλά και των σκιάσεων. Αυτό όμως κατατάσσεται στα θετικά της εποχής μας και αφορά τόσο στις μεγάλες διαστάσεις όσο και στις μικρές.

    Ευχαριστώ εκ των προτέρων για τη φιλοξενία και εύχομαι μία καλή χρονιά.

    Με εκτίμηση
    Ι. Γκουτζουρής

    Like

    1. Καλησπέρα Γιάννη! Ε, δεν διαφωνούμε και τόσο. Το “μοντέρνο” δεν έχει να κάνει με το ότι η προσέγγιση της φωτογραφίας είναι καινοτομική αλλά ότι αν κάποιος θέλει να δει μια σημερινή σειρά που έχει χρησιμοποιήσει ένα μεγάλο μέρος του “οπλοστασίου” της δουλειάς, ιδού ένα άρτιο παράδειγμα. Για την σειρά ως σύνολο δεν ξέρω… θεωρώ τη σεναριακή εξέλιξη πολύ αδύναμη, με πολλά κλισέ και πολλές “τρύπες” αν θες αλλά αυτό είναι η δική μου αίσθηση φυσικά. Δεν είναι κάτι τόσο καλογραμμένο όσο το “Better call Saul” ας πούμε! Btw κι εγώ το αγαπώ το σκάκι κι αν είναι όντως να βοηθήσει να πάρει λίγο και στην Ελλάδα μια ώθηση μεγαλύτερη θα χαρώ σίγουρα. Ευχαριστώ πολύ για τον ωραίο διάλογο 🙂

      Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: